W 2021 roku w polskich wodach utonęło 408 osób, a na drogach zginęło ponad 2 200. Od początku tego roku odnotowano już 73 utonięcia oraz blisko 900 ofiar śmiertelnych w wypadkach drogowych. Osoby, które w tragicznych okolicznościach tracą bliskich, zapamiętują jeszcze inne liczby: 2022 rok, 11 czerwca, sobota, godzina 7:13. „Mój świat wtedy się zatrzymał”, „Serce mi pękło”, „W jednej chwili umarłam razem z nim”. Co czują ci, którzy nagle tracą bliskich i jak można pomóc, kiedy w jednej sekundzie życie zmienia się na zawsze?

Komentarz ekspercki Justyny Palevič, psychoterapeutki Fundacji Nagle Sami.

Chwilę, w której w tragicznym wypadku ginie bliski, pamięta się do końca życia. Można ją opisać z niezwykłą szczegółowością. I mimo tego, że na żadną śmierć nigdy nie będziemy przygotowani, to ta niespodziewana może nieść ze sobą między innymi powikłania w procesie żałoby. To skutek post traumatycznych reakcji i silnego poczucia winy, które tak często występuje u osób po tragicznej utracie najbliższych.

Co czuje i jak funkcjonuje osoba po nagłej śmierci najbliższych?

W chwili otrzymania wiadomości o nagłej śmierci bliskiego zatrzymuje się świat. To etap wstrząsu. Nie przyjmujemy tego do świadomości, nie akceptujemy. Wtedy najczęściej padają słowa:

„Nie wierzę. To nie jest możliwe. To nie mogło się wydarzyć, przecież przed chwilą z nią rozmawiałam”. Na poziomie ciała zachodzą wtedy procesy zamrożenia, które utrudniają zdolność odczuwania. Reakcje będące zaprzeczaniem nagłej straty są typowymi reakcjami w pierwszym etapie żałoby. W takim momencie niezwykle ważna jest pomoc osobie doświadczającej straty, bo aby naturalny proces żałoby mógł się rozpocząć, należy nazwać i uznać to, co się stało.

Osoby po nagłej stracie mogą przeżywać wiele intensywnych emocji. Będzie wśród nich przerażenie, lęk, smutek, złość, poczucie winy. O tym ostatnim rzadko mówi się w kontekście żałoby, chociaż to uczucie występuje dość często w jej przebiegu. W sposób szczególny pojawia się w przypadku nagłej śmierci. Rozmawiając z osobami, które doświadczyły nagłej straty, można wtedy usłyszeć między innymi:

· „Mam żal do siebie, że pozwoliłam, aby pojechał na te ryby z kolegami”,

· „Mam ogromne wyrzuty sumienia, że zgodziłem się na wieczorną jazdę samochodem z żoną”,

· „Nie mogę sobie wybaczyć, że poprosiłam, aby pojechał do sklepu po chleb”,

· „Widzieliśmy się pół godziny przed wypadkiem. Gdybym nie wyszedł wtedy z psem, ona by też nie wyszła i nie wsiadła do samochodu…”.

Pojawia się obwinianie za okoliczności wypadku, a także sam fakt śmierci bliskiego. Następuje analiza ostatnich chwili przed tragedią. Próbujemy przywołać chwile i działania, które mogliśmy zrobić inaczej – tak, aby do wypadku nie doszło.

Żal za to, czego zabrakło

Osoby doświadczające nagłej straty często obwiniają się o to, czego nie robiły, bądź czego robiły za mało/za dużo na etapie wspólnego życia. Winią się za to, że nie mówiły: „Kocham Cię”, „Wybaczam Ci”. Winią się za brak wspólnie spędzanego czasu, za sposób myślenia o bliskim, a także za to, że: „Mogłam być lepszą córką/matką”. Obwiniają się za to, czego nie mogą już naprawić. Warto jednak zwrócić uwagę, kiedy przypisywanie sobie odpowiedzialności za dane zdarzenie staje się nadmiarowe, a poczucie winy tak duże, że nie jesteśmy w stanie wybaczyć sami sobie. Wtedy warto zwrócić się o pomoc specjalisty lub do grup wsparcia dla osób z podobnymi doświadczeniami.

Spotkanie z osobami o podobnym doświadczeniu może pomóc zweryfikować nam naszą historię. W grupie wsparcia możemy dokonać oglądu sytuacji z bardzo różnych stron, a to pomaga zobaczyć też inne czynniki, które przyczyniły się do tragedii. W grupie możemy usłyszeć, zupełnie spontaniczną i oddolną wypowiedź: „Przecież to nie twoja wina, że pijany kierowca wjechał na pasy”. To jedno zdanie może przynieść ogromną ulgę i wspomóc w wydostawaniu się z przygniatającego poczucie winy. Już samo wypowiedzenie na forum: „Czuję się winny”, dopuszczenie do głosu i uznanie istnienie w nas tego uczucia, może być czynnikiem leczącym i usprawniającym proces przeżywania żałoby.

Reakcje post traumatyczne

Utrudnić proces żałoby mogą również reakcje post traumatyczne. Doświadczają ich osoby po stracie bliskich – szczególnie te, które same uczestniczyły w tragicznym zdarzeniu. Emocje z chwili wypadku są tak silne, że na długo mogą „zapisać się” w ciele i umyśle.

Osoba, która była świadkiem śmierci bliskiego, może mieć wiele intruzywnych myśli i bezustannie rozpamiętywać zdarzenie. Pamięta każdy szcze