Depresja obok nowotworów, cukrzycy i chorób serca staje się poważnym problemem zdrowotnym w Polsce, podobnie jak w innych krajach wysoko rozwiniętych. Wstyd, obawa przed stygmatyzacją i brak dostępu do profesjonalnej pomocy sprawia, że tradycyjne formy wsparcia przez psychologów i psychoterapeutów okazują się niewystarczające. Obniżenie kosztów leczenia i natychmiastowy dostęp do profesjonalnej pomocy mogą zapewnić psychologiczne interwencje online – wyjaśniają psycholodzy z zespołu StresLab Uniwersytetu SWPS.

Potoczne rozumienie depresji jako stanu obniżonego nastroju, który dotyka głównie kobiety, osoby niezaradne życiowo czy wręcz leniwe, doprowadziło do stygmatyzacji pacjentów i często powstrzymuje osoby dotknięte chorobą przed poszukiwaniem profesjonalnej pomocy. Wzrost liczby zwolnień lekarskich z powodu depresji i rosnąca sprzedaż leków antydepresyjnych są niepokojące i mogą wskazywać na pogarszanie się kondycji psychicznej społeczeństwa. Obecnie tempo życia wzrasta, coraz bardziej doskwiera nam brak wsparcia bliskich i otoczenia, mamy mniej czasu, aby rozmawiać o swoich uczuciach. W efekcie nie jesteśmy już w stanie skanalizować napięcia, które w nas eskaluje. Przywołane wyniki mogą jednocześnie wskazywać, że powoli rośnie świadomość na temat depresji. Osoby, które zaobserwują u siebie niepokojące symptomy, które utrudniają im codzienne funkcjonowanie, wyraźnie zaczynają szukać pomocy, niestety nie zawsze korzystając z właściwych źródeł.

Pomocy należy szukać wyłącznie u specjalisty

Tak jak w przypadku długotrwałego i uciążliwego bólu głowy czy żołądka udajemy się do lekarza specjalisty, tak w przypadku depresji trzeba skontaktować się z psychoterapeutą lub psychiatrą. Z badań, które przeprowadziliśmy z zespołem StresLab Uniwersytetu SWPS, wynika, że osoby cierpiące na depresję najczęściej poszukują pomocy u lekarzy pierwszego kontaktu. Wizyta u internisty niweluje obawę przed stygmatyzacją w środowisku i jest bardziej dostępnym i tańszym rozwiązaniem niż profesjonalna pomoc psychologiczna. W rezultacie często pacjenci decydują się na szybsze rozwiązanie swoich problemów, czyli farmakoterapię, która może stanowić jedynie doraźną pomoc. Leki szybko łagodzą objawy, ale nie likwidują źródła choroby. W przypadku farmakoterapii, która nie jest kontrolowana przez psychiatrę, istnieje zwiększone ryzyko wystąpienia objawów ubocznych, jak nawet uzależnienia.

Polecane artykuły

Rozwiązaniem ułatwiającym pacjentom uzyskanie pomocy profesjonalisty są psychologiczne interwencje internetowe. Psychologowie i terapeuci wykorzystują internet do udzielania profesjonalnej pomocy w coraz większej liczbie obszarów. W Polsce błędnie nazywa się terapią przez internet każdą aktywność psychologa w sieci, w tym poprzez e-mail, czaty, fora czy komunikatory. Natomiast interwencje internetowe są programami rzetelnie przygotowanymi przez profesjonalistów z odpowiednimi kompetencjami.

Przez ostatnie trzy lata na Uniwersytecie SWPS uczestniczyliśmy w projekcie E-COMPARED, (finansowanym ze źródeł 7 Programu Ramowego Komisji Europejskiej). Sprawdzaliśmy skuteczność terapii mieszanej, łączącej klasyczną terapię z platformą internetową oraz aplikacją mobilną. Zaproponowane przez nas rozwiązanie stanowiło suplement w pracy terapeutycznej. Między sesjami w gabinecie, pacjent samodzielnie pracował w domu, wykonując przy pomocy aplikacji ćwiczenia psychoedukacyjne i codziennie oceniał poziom swojego nastroju. Dotychczas taka praca domowa na ogół polegała na prowadzeniu dziennika. Często jednak notatki prowadzone są w sposób chaotyczny, niekompletny, pacjenci gubią zgromadzony materiał lub zapominają o terminach kolejnych ćwiczeń. Aplikacja mobilna i platforma internetowa umożliwiają płynną oraz regularną pracę terapeutyczną. Pozwalają przechowywać informacje w jednym bezpiecznym miejscu i zachować przejrzystość opisu danych, a także przypominają o terminach wykonywania zadań i zapewniają ciągły kontakt z terapeutą. Jesteśmy w trakcie opracowywania danych z projektu. Możemy obecnie mówić o jego wstępnych wynikach, które są obiecujące i potwierdzają, że skuteczność terapii mieszanej jest porównywalna z tradycyjną formą psychoterapii poznawczo-behawioralnej.

Na podstawie wyników badań, prowadzonych przez ostatnie trzy lata w zespole StresLab, pracowaliśmy nad przystosowaniem metod pomocy psychologicznej do internetowej rzeczywistości. Stworzyliśmy system do projektowania, udostępniania i ewaluacji interwencji psychologicznych działających na urządzeniach mobilnych. Powstałe narzędzie pozwoli stworzyć w Polsce zbiór interwencji internetowych skierowanych do osób w trudnej sytuacji życiowej, opracowywanych i testowanych przez psychologów oraz terapeutów z wieloletnim doświadczeniem. Na platformie internetowej Beviado naukowcy i terapeuci o zweryfikowanych kompetencjach, bez posiadania umiejętności programistycznych, tworzą w prosty sposób interwencje psychologiczne dostępne w formie aplikacji na smartfona.

Sieć wsparcia społecznego

Dbałość o higienę psychiczną należy zacząć od obserwacji swoich zachowań i nastroju. Media, sztuka i film przedstawiają bardzo często fałszywy obraz depresji i samej terapii. Fetyszyzują smutek, przedstawiając chorobę jako romantyczne doznanie lub jedynie jako następstwo doznanej w dzieciństwie traumy. Depresja może być wywołana wieloma czynnikami, chociażby genetycznie uwarunkowaną podatnością, zaburzeniami neuroprzekaźnictwa i trudną sytuacją życiową. Depresja jak każda inna jednostka nozologiczna ma przypisane jasne kryteria diagnostyczne, do których między innymi należą takie symptomy jak: obniżony nastrój, problemy ze snem, bezsenność lub nadmierna senność, utrata energii, nadmierne zmęczenie i brak zainteresowania aktywnościami, które kiedyś sprawiały nam przyjemność (anhedonia).

O zaburzeniu psychicznym nie można mówić, gdy spostrzeżemy u siebie występowanie przez kilka dni jednego lub kilku z symptomów depresji. Musi wystąpić pewna konstelacja symptomów, która utrzyma się przez odpowiednio długi okres. W przypadku depresji wystarczą jedynie dwa tygodnie, by móc postawić diagnozę epizodu depresyjnego. Jeśli przez tak długi okres nic nas nie cieszy, nie odczuwamy przyjemności i trudno przychodzi nam formułowanie myśli i podejmowanie codziennych aktywności – wypełnianie obowiązków w pracy i korzystanie z wolnego czasu – to jest to sygnał, aby udać się do profesjonalisty.

Nieleczona depresja może prowadzić do całkowitego wycofania się osoby chorej z życia społecznego. Nie tylko zawodowego, ale i prywatnego. W wielu sytuacjach nasilające się symptomy depresji mogą prowadzić do pojawienia się myśli samobójczych. Plasujemy się na 9. miejscu w Unii Europejskiej na liście państw o najwyższym wskaźniku samobójstw. Co roku z tego powodu umiera w Polsce niemal dwa razy więcej osób niż w wypadkach drogowych.

Warto wsłuchać się w sygnały z otoczenia. Niestety, ludzie przejawiają tendencję do zaprzeczania swoim objawom. Informacje zwrotne na temat naszego zachowania od rodziny i znajomych mogą pomóc w zidentyfikowaniu problemu. Często w natłoku zadań i emocji zapominamy o relacjach z najbliższymi, które są bardzo ważne w walce z chorobą. Ich wsparcie jest jednym z czynników chroniących nas przed zaburzeniami psychicznymi, w tym przed depresją. Osoby samotne mogą budować relację z otoczeniem poprzez poszukiwanie grup wsparcia. Z pomocą mogą przyjść również media społecznościowe i psychologiczne, jak również wspomniane przez nas interwencje online.

Media społecznościowe a depresja

Media społecznościowe mogą stanowić wsparcie, ale i duże zagrożenie dla osób doświadczających objawów depresji. Tylko rozważne ich wykorzystywanie może stanowić pomoc. Wyniki badań wskazują, że ilość godzin, jakie spędzamy na śledzeniu treści w sieci, jest skorelowana z naszym nastrojem. Analizy wykazują, że może istnieć zależność między intensywnym korzystaniem z mediów społecznościowych i rozwojem depresji poprzez konfrontację z wyidealizowanym obrazem znajomych, pozornym wrażeniem, że inni wiodą szczęśliwsze życie, poczuciem marnowania czasu, które negatywnie wpływa na nastrój, włącznie z narażeniem na cyberprzemoc (cyberbullying). Reakcje na publikowane przez nas treści w sieci mogą przyjmować formę uzależnienia. Polubienia na Facebooku są formą gratyfikacji dozującą małe zastrzyki szczęścia.

Jednocześnie media społecznościowe stanowią narzędzie, które pozwala podtrzymywać relacje i budować wirtualną sieć wsparcia społecznego, dowiadywać się o formach pomocy, czy chociażby sygnalizować znajomym pogorszenie nastroju. Korzystny wpływ sieci społecznych można wzmacniać przy użyciu internetowych interwencji psychologicznych, które pomagają nawiązywać i utrzymać nowe znajomości, poszerzać zainteresowania.

Psychologiczne interwencje online mogą zniwelować globalny problem depresji

Depresja nie jest już problemem indywidualnym, a wyzwaniem cywilizacyjnym i kwestią zdrowia publicznego. Osoby doświadczające depresji częściej biorą zwolnienia, pracują w sposób mniej efektywny, odseparowują się od rodziny i społeczeństwa. To problem społeczny w skali kraju. W ramach dynamicznego rozwoju sektora E-Health powstają nie tylko złożone systemy informatyczno-komunikacyjne dotyczące służby zdrowia i opieki zdrowotnej, ale także narzędzia, które mają stymulować zarządzanie własnym zdrowiem i dobrostanem. W wielu krajach (m.in. Holandii i Australii) standardem jest łączenie klasycznej wizyty u specjalisty z oddziaływaniami prowadzonymi za pomocą internetu. Taka forma wsparcie jest w wielu sytuacjach preferowana przez pacjentów, ze względu na możliwość zachowania większej anonimowości, niższy koszt leczenia, większą dostępność i swobodę dysponowania czasem. Metaanalizy i badania kliniczne potwierdzają, że efektywność terapii przy wykorzystaniu internetu jest porównywalna z tradycyjnymi formami oddziaływania, a jej koszty są ogólnie znacznie niższe.

W Holandii i Wielkiej Brytanii pozytywne doświadczenia z pomocą psychologiczną online spowodowały, że jest ona refundowana z budżetu państwa. W tych krajach rekomenduje się ją jako metodę równorzędną z tradycyjnymi terapiami. Poza tym jest ona często krótsza i tańsza dla podatników. W wielu innych krajach prowadzi się badania nad internetową pomocą pacjentom cierpiącym z powodu różnych problemów: konsekwencji wykorzystania seksualnego (Holandia), schizofrenii (Australia), myśli samobójczych (Stany Zjednoczone), skutków doświadczeń traumatycznych (Stany Zjednoczone, Australia, Holandia i Niemcy).

Badania pokazują, że ponad 72 proc. polskiego społeczeństwa ma już dostęp do internetu, a prawie 42 proc. użytkowników sieci poszukuje w niej informacji i porad dotyczących samopoczucia zarówno fizycznego, jak i psychicznego. Pomoc psychologiczna online jest naturalną odpowiedzią psychologów na coraz większą rolę internetu w nowoczesnym społeczeństwie. Ułatwia dostęp pacjentom do profesjonalnej pomocy i udostępnia rzetelną wiedzę na temat zaburzeń psychicznych. Pamiętajmy również o tym, iż to dzięki nowym technologiom jesteśmy w stanie dotrzeć do osób, które nigdy nie zdecydowały się na wizytę u psychologa, psychoterapeuty, czy też psychiatry.

***

Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) przewiduje, że do 2020 r. depresja znajdzie się na drugim miejscu listy chorób będących najczęstszymi przyczynami przedwczesnej śmierci lub uszczerbku na zdrowiu. W Polsce rośnie absencja chorobowa z powodu stresu i różnego rodzaju zaburzeń psychicznych. Dane ZUS wskazują, że z tego powodu Polacy przebywali 9,5 mln dni na zwolnieniu od pracy w pierwszym półroczu 2016 r. To o prawie 70 proc. więcej niż w tym samym czasie w 2010 r. Spożywamy więcej leków przeciwdepresyjnych. W 2017 roku sprzedano w Polsce 21,1 mln opakowań tych produktów, co stanowi aż 5 proc. wzrostu w stosunku do ubiegłego roku (wg danych IQVIA (daw. IMS Health)).

dr Anna Rogala, psycholog, adiunkt na Wydziale Psychologii Uniwersytetu SWPS w Warszawie, zespół StresLab Uniwersytetu SWPS

Maria Szczepaniak, psycholog, doktorantka na Uniwersytecie SWPS, zespół StresLab Uniwersytetu SWPS

StresLab – zespół badaczy z Uniwersytetu SWPS specjalizujących się w zagadnieniach związanych ze stresem w pracy i stresem traumatycznym. Badają problematykę wypalenia zawodowego i zaangażowania w pracę. Tworzą, wykorzystują i ewaluują sposoby zapobiegania oraz leczenia zaburzeń psychicznych z wykorzystaniem technologii internetowych (tzw. psychologiczne interwencje internetowe).

***

Uniwersytet SWPS to nowoczesna uczelnia oparta na trwałych wartościach. Silną pozycję zawdzięcza połączeniu wysokiej jakości dydaktyki z badaniami naukowymi spełniającymi światowe standardy. Uczelnia oferuje praktyczne programy studiów z psychologii, prawa, socjologii czy kulturoznawstwa dostosowane do wymagań zmiennego rynku pracy w pięciu miastach: Warszawie, Wrocławiu, Sopocie, Poznaniu i Katowicach. Obecnie Uniwersytet SWPS kształci ponad 15 tys. studentów. Uczelnia posiada uprawnienia do nadawania stopnia naukowego doktora w dyscyplinach: psychologia (w Warszawie, Wrocławiu i Sopocie), kulturoznawstwo, socjologia, prawo i literaturoznawstwo oraz doktora habilitowanego w dyscyplinach psychologia (w Warszawie i Wrocławiu) i kulturoznawstwo.

Tradycją Uczelni są cykle otwartych wydarzeń naukowych, popularnonaukowych i kulturalnych. Częstymi gośćmi uczelni są światowej sławy naukowcy, znani artyści i przedstawiciele świata mediów. Jako jeden z najlepszych ośrodków psychologicznych w kraju, Uniwersytet SWPS popularyzuje wiedzę psychologiczną realizując projekt Strefa Psyche (www.strefapsyche.swps.pl) i Strefa Rodzica (www.strefarodzica.swps.pl) oraz wspiera młodzież prowadząc w liceach na terenie całego kraju bezpłatne warsztaty psychologiczne, seksuologiczne i ogólnorozwojowe Strefa Młodzieży (www.strefamlodziezy.pl).

Udostępnij post na: